AKA CHIQAN THAQTAM (busca aquí)

Cargando...

jueves, 5 de agosto de 2010

SIW SAWINAKA (CUENTOS EN AYMARA)

Por:Elias Reynaldo Ajata Rivera
ROGELIO TATAKURAN MÄ TAWAQ LAYK
ALAXPACHAR SARXATAPA

Khaysa inti jalant tuqun Phuskhallan sat markaw utjatayna. Markachirinakapast yapump uywampw sarnaqasipxirïna. Sapa maraw qhayanx qhasaw phaxsinx mä phunchhaw lurapxiritayna; taqikunas wal sarañapataki, jan pachamamas phiñasiñapataki.
Uka phunchhawinx Rogelio tatakuraw wal jaqinakar kapillarkam mis ist'apxañapatak jawsthapiyarakïna. Jupast khaya markanx wali munat ukhamarak aski yäqat ukhamanwa. Pusi maraw uka chiqanx jakasxarakïna, markachirinakampis jichthaptataxarakïnwa.
Sapa saxra uruw qhathux utjarakïna. Ma urust uka qhathur manq'añanak althapisir sarasinx mä lunqhu jiwa uñnaqt'an Marcelina sat tawaqumpiw uñt'asirakitayna. Pisin jakasirïtap amuyasast misa lurañ utan jupamp irnaqañapatakiw irpxaruwixarakitayna.
Marcelinast wali q'apharakinawa. Alwat sartasisinx jank'akirakiw junt'umamp quqump phayt'arakiritayna. Utanak q'umachthapiñs, isinak t'axsurañs janiw jayrasiñ yatkarakinti. Ukhamatapatx tatakurax Marcelinanak lup'xarakïna, tawaqust kikiparakiw tatakurampiñ munäna. Ukham amuyasisax jamasat, jan khithis yatiñapatak, sarnaqañ qalltapxatayna. Janiw khithis kuns amuykarakinti, tatakuraruy yanapaskch sapxarakinwa.
Mä jayp'ux tatakuran p'iqichirinakapax yaqha markar irnaqir sarañapatakiw mä qillqat puriyanipxarakïna. Uk yatisast wali llakitaw sarxarakitayna. Marcelinast sapakirakiw Phuskhallan markan qhiparxarakïna.
Tawaqust Rogelio tatakuratjam anchja llakitaw sarnaqarakïna. Arumanakast ikiñapan janiw ikthapiñ atkanti. Jaqinakast qhura tuqir, qullunak tuqir jacht'asis sarir uñjapxatayna. Manq'at jan manq'at sarnaqasast wali tukusitaw usuntañar purxarakitayna. Sapa qamasirïtapatx janiw qhithi waytiris, qullt'iris utjkanti. Ukham t'aqh jakasast jiwañaruw purxarakitayna. Jan sarnaqir uñjasast markachirinakax utaparuw sarapxatayna. Qhayar purisast jiwatak waytxapxarakitayna.
Ma arum samarayasast qhipurux p'amp'achiriw pantiyun tuqur kalljaruwixapxarakitayna. Kutt'anisins isinakap apthapisax qhuraruw sarnaqawinakasarjam t'axsurir sarapxarakïna. Taqiniw llakiskañ jakawipat parlapxäna; k'ichxatas k'ichiqasax jan walinakakrak arusxapxarakïna.
Mä arumthapix qullu taypinakat mä jaqiw asnur q'ipinakas khumxatat markar purintasinkarakïna. Utanak uñjasax k'uchirakiw jikxatasïna. Jisa, tatakuraw Phuskhallan markar kutinxäna. Jupax janiw Marcelinan jiwatapx yatkänti. Uka arumax jan Marcelinar jikjatxasax -kawkirurak sarpach- sasaw jiskt'asirakïna.
Khipurux markankir jaqinakar jiskt'irirakiw misturakitayna. Markachirinakax Marcelinan jiwatapxatx yatiyxapxaraqkïnwa. Uk ist'asast Rogelio tatakurax utapar kutt'asinx wal jacharakitayna.
Mä arumax alma imañ chiqar sarasax Marcelinan t'usu ch'akhap apsuniwiyatayna. Uka ch'akhat mä pinkill lurasitayna. Arumanakax uka pinkill phust'asisaw sarnaqarakitayna. Ukham sarnaqkas sarnaqkasax jiwañaruw purirakitayna. Ñanqhanakamp anchanchunakamp jikthaptasaw ukhamar purt'asirakitayna.
Markankirinakax kawkirutix Marcelinar p'amp'achapkan uka pachpa pantiyunarurakiw imantanxapxarakitayna. Janir jiwkasast kunats ukhamar purt'asitayn uks, Marcelinxats jaqinakar yatiyawixarakïnwa, kunattix janiw tatit nayraqatar jan juchanak p'amp'achasis saran munkarakïnti. Phuskhallan markankir jaqinakast juk'amp aka sarnaqawxatx arunakx junt'upiyapxarakïna.
YATICHÄWINAKA:
Janiw munat jaqi masinakasar jaytarpayañati.
Jaya markar sarasax jaqi masinakasatx amtasiniñapuniwa.
Janiw sapak qamañax munañäkiti.
Jaqi jiwkï ukjax janiw anchj llakisiñati, kuna jan walirus purt'asiraksnawa.

MÄ WAJCHA WAWAN SARNAQÄWIPA
Mä Alonzo sat chacha wali jaya Ispañ sutin markan qamasïna. Mä urux quri utj sir ist'asax Pirwa markar jutañ amtatayna. Ukar purxasinx jayjpacharakiw jakasxäna ukampirus janiw qur jikxatkänti. Ukhamipanx ispañul masipan qurip lunthatatayna. Ukampirus khä jaqin maynir irnaqiripax uk uñjasinx patronaparuw achakusitapxat yatiyatayna.
Uk yatisinx Alfonzox anchjpun phiñasirakïna. Khaya yapump uywamp sarnaqasir jaqir mutuyañatakix Wara phuchhapar jamasat irpaqir saratayna. Ukhamanak lurasinsti jan arknaqayasiñatakix lisk'a imill wawamp Qullasuy markasar P'utuqsi uksar k'ithasinitayna.
P'utuqsinkxasax Wara lant Sara yaqha sut, jan khithis nayrir jakawipat yatiñapatak, ucht'arakitayna. Jupanakax uksa tuqin wali sun jakasipxarakïna. Sararusti wawapäkaspas ukham uñjarakitayna; janiw manq'at pist'añas, isit jalstañas jupatak utjkänti. Ukha sum jakäwipax Pirwat lunthatat quripamw utjarakïna.
Puripkan ukjast jisk'a imillax walpun awkinakaplayk llakisirakïna. qhiparust juk'at juk'at Alfonzump jichunuqtawixarakitaynawa. Urunakas, phaxsinakas, maranakas jank'akiw makhipawixarakïna. Jichhax Sarax mä wali suma uñnaqt'an tawaquxarakïnwa. Pachpa jach'a markanxa Cristobal sutin waynaruw uñt'arakitayna. Jupanakax munasiñ qalltasinx mä wawaniñaruw puripxatayna. Jan ukampis khä chachax yaqha parlatanitaynawa. Parlatapast wawanitapxatapat yatisinx jiwayañ ñanqha um Sarar jiwayañatak pachpa waynamp umantayatayna, kunattix akax janiw mä q'axat wawaniñ munkänti. Khayam lurasax akatjamak chhaqtawixapxatayna.
Alfonux Sarar jiwat uñjasax wañpun chuym ch'allxtayasirakitayna, janiw kamachañs atkänti. Ukham uñjasisax jan sum lup'isaw pachpa utapan jaychkatasitayna. Tawaqun asu wawapax sapakiw aka uraqin qhiparxarakïna. Ukatx Jayu Uma markankirinakax khayankir mä utjäwiruw uywañatak apxapxarakitayna, khayan Santiago sutimpiw sutiyapxarakitayna.
Má qawqha maratx asu wawax waynaptawixarakïnwa. Waynuchux janiw khä chiqan walt'askänti, ukatw Q'athawi qhuyan irnaqañatak sarawixatayna. Uksa markanx walja jaqinakaw qamapxäna: ispañulanaka, mit'ayunaka, aljasirinaka, irnaqirinaka, yaqhanakampi.
Iram tuqunx mä, Blanca 16 maran tawaqump panichasit, jilir jaqiw qamasirakïna. Jupax qhuyan irnaqasaw qamir tukutayna. Santiagust Q'athawir purisinst uka chachampiw irnaqaw mayisinx katuqayasitayna. Mä urux utaparuw waynarux khithatayna, ukhamatw Blancar uñt'arakitayna. Urutjam urutjam sarkasax tawaqump munasiñ qalltapxatayna.
Yaqha urux Santiagump Blancampix utankasipkänwa, ukhamaruw tawaqum chachapax akatjamak purnuqanitayna. Kawkinkapkänti ukar mantasinx warmipar waynamp munarasir uñjasax pis chuymt'as achjpun nuwjatayna. Waynast achakuy p'iy mayt'it sasaw jalsuwixarakitayna jan mayamp munat Blancapar uñjañataki.
Santiagox utapar mantasax jank'a jank'akiw juk'amp munat yänakap apxarusiwiyasax markatx sarawïxarakitayna. Jupax janiw tawaqut armt'askänti; wali llakitaw jikxatasïna, jan kun kamacht'añ yatisax wali jiwa suma chapar arunak qillqañ qalltawayatayna. Ukhamatw juk'amp qhiparux uñt'at arawiy tukxarakïna.
Jayja pachatxa khaya chiqanakan Ispañulanaktuq sartasiwiw utjäna. Ch'axwäwinak uñjasax Santiagux sartasirinakaruw mayacht'asitayna. Jupanak taypinkxasasti q'uraw taqit sipans aski sum apnaqañ yatirakïna.
Mä urux aqu aqu taypin q'urawapas apt'asit nuwaskasinx maynir ispañul palla pallaw arcabusapamp jiwayawiyatayna. Masinakapax amayap kalltasax Suma Urqu jach'a qullu kayuruw p'amp'achxapxatayna. Santiagun jiwäwipat qhiparuw ch'axwäwinakax utjaskakïnwa.
YATICHAWI:
Jakäwisan thakhinakap sarnaqañaxa ch'amawa ukhamïpanx nayrar ch'urkhiskañakiwa.

Correo Electrónico:  elias_two7@hotmail.com

1 comentario :

ANGELICA dijo...

muy interesantes sigamos produciendo textos